चंदन & वंदन, सातारा

नेहमीसारखं अवचित सारं ठरलं आणि माझी फाटकी झोळी आनंदानं भरुन गेली.

अचानक केलेल्या ट्रेकची वेगळीच मजा असते. ट्रेकिंगचे आत्तापर्यंत झालेले सारे संस्कार पणाला लागतात. सारं काही आपत्कालिन आणि त्यातून समोर येणारा प्रत्येक क्षण निस्सिम आनंद देणारा. प्रत्येक नजर दृष्टीभरची सृष्टी काळजात रुजवणारी. सातारा जिल्ह्याच्या दुष्काळी भागातील हे दोन जुळे किल्ले. जुळे पण वेगळे. दोन्हींची वैशिष्ट्ये वेगळी, बलस्थाने वेगळी आणि आज त्यावर संपन्नतेनं फुललेलं नंदनवन वेगळं. येईल त्याला, पाहिल त्याला, अनुभवेल त्याला समृद्ध करणारं.

आम्ही रात्री दीड की दोन वाजता पुणे सातारा रस्त्यावरील भुईंज गावातून पुर्वेकडे वळण घेतले आणि किसन वीर सातारा सहकारी साखर कारखाना ओलांडून जवळचं किकली हे गाव गाठलं. दरम्यान भुईज फाट्यावर एक पोट्ट्या भेटला. त्यालाही किकलीला यायचं होतं. मग गडाच्या पायथ्यापर्यंतची रेकी त्यानं करुन दिली आणि आम्ही किकली गावठाणावरील मंदीराच्या मंडपात उघड्यावर ताणून दिली. रात्रीचे अडीच वाजले होते, सारा गाव घोरत होता.

पहाटे 6 ला गाडीला स्टार्टर मारुन हाकेच्या अंतरावरील बेलमाची गाव गाठलं. आणि चढणीला सुरवात केली. संपूर्ण पावसाळा मोकळा गेल्यानंतर आठ दिवसांपूर्वी एक जोराचा पाऊस होवून गेलेला. त्यावर तरारलेल्या टिचभर गवतानं वाटा गिळलेल्या. त्यात गाय-बैलांनी दर ओवाभर अंतरावर नव्या वाटांच्या खाणाखूणा ठेवलेल्या. दोन्ही किल्ल्यांच्या पोटाला सीसीटी सीसीटी खेळल्यानंतर खिंडीची मुख्य वाट पकडून खिंडीत आलो आणि पहिले वंदनगडाकडे वळलो.

ईद चा दिवस आणि किल्ल्यावर प्रसिद्ध दर्गा. गेलो. मस्त दर्शन घेतलं. गडावरील सर्व तलाव, झाडी, आसपासचा नजारा, सर्व दरवाजे, शिलालेख, कोठार फिरुन पाहीले. उतरताना हे पाहिलं ते आजपर्यंतचं सर्वोत्तम... मानगावच्या बाजूच्या दरवाजात दगडांचा ढिग पडलाय. तेथे एका दगडात गणपती कोरलेला आहे. जरा पहावं म्हणून थोडं खाली गेलो तर एक अजस्त्र घोरपड चारी पाय ताठ करुन मोठ्या तोऱ्यात मागे वळून माझ्याकडे पाहत होती.

आयुष्यात घोरपडी अनेक पाहील्या, पण ही सगळ्यांची आई होती. 4 फुट तर नक्कीच. दोन्ही हाताच्या बोटांच्या घेऱ्यात मावणार नाही एवढी जाडी. तानाजी सिंहगडावर घोरपडीच्या मदतीने चढला ही आत्तापर्यंत मी भुक्कड कथा समजायचो. पण साला ही अशी घोरपड तुमच्या आज्ञेत असेल तर सिंहगड काय पण मंगळही सर होऊ शकेल असं उगाच वाटून गेलं. शरदनेही ती पाहिली. पण संजय येईपर्यंत ती पुन्हा दगडांमध्ये गडप झाली. तिचा फोटो हुकल्याची रुखरुख अजूनही आहे.

वंदन करुन चंदनला बिलगलो. सरळसोट कड्याने वर चढायचं ठरलं. पहिला टप्पा पार केला आणि पुढचा टप्पा आपल्या आवाक्यातला नाही हे लक्षात आलं. कारण... गेल्या 12 महिन्यांच्या कडक उन्हाळ्याने या कड्याने माती सोडलीये. गवत फक्त नावापुरतं मुळ्या मातीत घट्ट नाहीत. त्यात खडेमिश्रीत माती. लगेच जागा सोडणारी. उजवी घालत कड्यांच्या कपारीने मुख्य दरवाजाकडे जायचे ठरवले. तो कुठे आहे हे माहित नव्हतं, पण दिशा चुकीची नाही ही खात्री होती.

अंदाजे धरलेल्या या वाटेवर आमच्यासाठी मोठा नजारा खुला होता. लवणस्तंभ. आत्तापर्यंत शे दिडशे किल्ले पालथे घातले, पण प्रोग्रेसिंग अवस्थेतील चांगले लवणस्तंभ कुठे दिसले नव्हते. ती कमी चंदनगडाने भरुन काढली. गडाच्या उजव्या बाजूच्या कपारीच्या पोटाला लवणस्तंभ वाढत आहे. वरुन ते चांगले दोन तीन फुट वाढलेत. तर लवणस्तंभातून खाली पाणी ठिबकते त्या ठिकाणाहून वरच्या दिशेनेही त्याची वाढ सुरु आहे. मानवी वा पशुंचा हस्तक्षेप झाला नाही तर वरुन खाली व खालून वर अशा दोन्ही बाजूला वाढ होवून येत्या पाच पन्नास वर्षात हे स्तंभ उभे राहतील.

चंदनगडाचा बनवडी वरुन येणारी मुख्य वाट व त्या बाजूचा एकमेव मुख्य दरवाजा सापडला आणि चढलो. अतिरेकी माकडं आमच्या स्वागताला हजर होती. हातात दगड घेवून त्यांना चुचकारीत दुर्गभ्रमण झालं. या गडावर अतिशय सुंदर, गोड व थंड पाण्याची खोल विहीर आहे. ती आजपर्यंत कुणीही कधीही आटलेली पाहिलेली नाही. वापरात आहे. गड फिरलो आणि उतरायला आम्ही जेथून चढायचा प्रयत्न केलेला तेथे आलो.

रेकीनुसार साधे सोपे गड आहेत म्हणून हार्नेस, क्लिप, ग्लोज इ. सर्व सामग्री बेसकॅम्पला गाडीत ठेवलेली. हो ना करत मी रोप तेवढा आग्रहाने बरोबर घेतलेला. आता हा सुमारे 30 - 40 मिटरचा कडा रोप लावून नंग्या हातांनी उतरायचं ठरलं. त्यासाठी दोन शिवभक्त अल्पवयीन गुराखी मित्रांची मोठी मदत झाली. भलतीच चिवट पोरं. त्यातला एक बिना दोराचा खाली गेला. आम्ही सगळे खाली उतरल्यावर तो बिना दोराचा वर चढला.

हे म्हणजे चार्ली चॅप्लिनच्या त्या प्रसिद्ध मुकपटासारखं होतं. त्यात एक प्रचंड मोठा वेटलिफ्टर कन्हत कुथत मोठी वेट उचलतो. सभाग़ृह किंवा मैदान म्हणून हवं तर त्याला प्रचंड मोठी दाद देतं. तो पुरस्कार स्विकारुन बाजूलाा होता. आणि हा खेळ संपल्यानंतर कामगार असलेला चार्ली ती सगळी वजनं एका हातात उचलून बाजूला घेवून जातो. आम्ही कन्हत कुथत घसरत कडा उतरलो आणि हा पोट्ट्या कड्यात बोटं खुपसत चढून गेला. गड्याचं आयुष्यच या दगडांशी, कड्यांशी झुंजण्यात गेलंय तो कसला भिक घालतोय. पुर्वी या कड्याला छोट्याशा खाचा होत्या. ज्यात पाय टाकून दगडाला छाती लावून चढता, उतरता यायचं म्हणे. पण गेल्या बारा महिन्यात ते सर्व सपाट झालंय... रितं झालंय.

झालं. उतरलो किल्ला आणि आलो घरी. चंदन वंदनची नशा आता महिनाभर पुरेल. महिनाभर यासाठी की आज बरोब्बर महिन्याने कोजागिरी पौर्णिमा आहे. यंदाची कोजागिरी चंदनगडावर साजरी करायचा बेत आहे. पाहू... जसे सवंगडी जमतील तसे.